Wie betaalt de waterrekening van jouw AI-gebruik?
Elke AI-berekening kost koelwater. Een nieuw Equinix-datacenter in Amsterdam mag jaarlijks maximaal 1,1 miljard liter drinkwater gebruiken, voor één gebouw.
6 min leestijd
Wat heeft een datacenter in Amsterdam-Zuidoost met jouw AI-gebruik te maken?
Elke keer dat je ChatGPT, Copilot of Claude gebruikt, draait dat op servers in gebouwen als dit. Die servers moeten gekoeld worden, en die koeling kost water.
Equinix bouwt in Amsterdam-Zuidoost een nieuw complex, project AM9/10, vier torens tot 60 meter hoog met open koeltorens op het dak. Gekoeld met drinkwater. De vergunning staat een maximaal verbruik toe van 1,1 miljard liter drinkwater per jaar, zodra alle vier de torens draaien.
Om dat te laten landen: dat is ongeveer 1% van al het water dat waterbedrijf Waternet in de hele regio Amsterdam oppompt. Voor één gebouw.
Dit is geen abstract infrastructuurprobleem. Elke keer dat je een AI-model gebruikt via de cloud, of het nu ChatGPT, Copilot of Claude is, draait dat op servers ergens in zo'n gebouw. De rekenkracht moet gekoeld worden. Die koeling kost water, of stroom, of allebei. De verbinding tussen jouw zoekvraag en een Amsterdams drinkwaterreservoir is directer dan de meeste mensen denken.
Waarom valt dit project buiten alle regels die er juist voor bedoeld zijn?
De sector deed in 2021 een eigen belofte over waterverbruik. Dit project overschrijdt die belofte. Een wettelijk plafond bestaat niet, en het Amsterdamse bouwmoratorium geldt hier niet.
De datacentersector sprak in 2021 zelf af om geen nieuwe centra te bouwen boven een bepaalde grens voor waterverbruik per eenheid koelvermogen, de zogeheten WUE-waarde, in gebieden waar water al schaars is. Amsterdam valt in die categorie.
Dit project komt uit op een WUE die ruim boven die eigen belofte ligt. Er is geen wet die dat verbiedt. Nederland kent geen wettelijk plafond voor waterverbruik door datacenters. Alleen een afspraak tussen Equinix en Waternet over onttrekking bij droogte en piekvraag.
Amsterdam heeft sinds 2022 wel een bouwstop voor grote datacenters. Dit project valt daarbuiten. De vergunning is ouder dan het moratorium, en het terrein is kleiner dan de drempel van 10 hectare waarop de regel aangrijpt. Resultaat: een project dat precies tussen alle netten door valt. Geen juridische overtreding, maar de eigen sectorbelofte uit 2021 blijft wel onhoudbaar als dit de norm wordt.
Is het ene datacenter het andere niet?
Het waterverbruik verschilt sterk per datacenter. De keuze voor koeltechniek, niet de grootte alleen, bepaalt hoeveel drinkwater een gebouw verbruikt.
Ter vergelijking: een Microsoft-datacenter in Middenmeer gebruikt naar verluidt zo'n 40 miljoen liter per jaar. Een ander Microsoft-datacenter komt uit op zo'n 420 miljoen liter industrieel water. Allebei fors minder dan het maximum dat voor Equinix geldt.
Het verschil zit vaak in de keuze voor koeltechniek. Open koeltorens met verdamping tegenover gesloten systemen of luchtkoeling. De ene techniek is goedkoper te bouwen. De andere gebruikt veel minder water. Wie de goedkoopste bouwoptie kiest, schuift de werkelijke kosten door naar het drinkwatersysteem van de omgeving.
Dat is de kern van de discussie die in steden als Amsterdam al jaren sluimert. Het gaat minder om datacenters als categorie dan om de specifieke keuzes die erin gemaakt worden. En wie daar toezicht op houdt, of zou moeten houden.
Waarom worden mensen boos over datacenters, en is dat terecht?
De boosheid over datacenters gaat zelden over AI als technologie. Hij gaat over wie de rekening betaalt voor de infrastructuur erachter, en of die verdeling eerlijk is.
Als buurtbewoners of gemeenten bezwaar maken tegen een nieuw datacenter, gaat het gesprek al snel over het nut van AI. Dat is een misverstand. De discussie gaat niet over ChatGPT of de waarde van generatieve AI. Hij gaat over wie de rekening betaalt voor de infrastructuur die dat allemaal mogelijk maakt.
Drinkwater is een gemeenschappelijk goed. Als een commercieel datacenter 1% van de regionale waterproductie mag verbruiken zonder dat daar een wettelijk kader voor bestaat, is het logisch dat mensen vragen stellen. Die vragen zijn legitiem, ook als je zelf AI-tools gebruikt en hun waarde erkent.
Dat is geen reden om AI-modellen links te laten liggen. Het is wel een reden om te snappen waar de discussie vandaan komt. Wie dat begrijpt, kan er ook zinvol aan bijdragen in plaats van er langs te praten.
Jonkman Strategie werkt met organisaties aan AI-zichtbaarheid. Een deel van die opdracht is ook zorgen dat de mensen in die organisaties begrijpen hoe de infrastructuur achter AI werkt. Dat is wat wij AI-geletterdheid noemen: niet alleen weten hoe je een model gebruikt, maar ook waar dat model op draait.
Veelgestelde vragen
Hoeveel water verbruikt een datacenter voor AI-koeling?
Dat verschilt sterk per datacenter en per koeltechniek. Het Equinix-datacenter AM9/10 in Amsterdam heeft een vergunde maximum van 1,1 miljard liter drinkwater per jaar. Ter vergelijking: een Microsoft-datacenter in Middenmeer gebruikt naar verluidt zo'n 40 miljoen liter per jaar. De keuze voor open koeltorens of gesloten systemen bepaalt het verschil grotendeels.
Is er een wettelijk maximum voor waterverbruik door datacenters in Nederland?
Nee. Nederland kent op dit moment geen wettelijk plafond voor waterverbruik door datacenters. Er bestaat een vrijwillige sectorafspraak uit 2021 over de zogeheten WUE-waarde, maar die heeft geen juridische afdwingbaarheid. Toezicht berust op afspraken tussen individuele bedrijven en drinkwaterbedrijven zoals Waternet.
Waarom geldt het Amsterdamse bouwmoratorium voor datacenters niet voor dit Equinix-project?
Amsterdam voerde in 2022 een bouwstop in voor grote datacenters op terreinen van 10 hectare of meer. Het Equinix-project AM9/10 valt daar om twee redenen buiten: de vergunning dateert van vóór het moratorium, en het terrein is kleiner dan de drempel van 10 hectare. Het project is daarmee juridisch toegestaan, ondanks de later ingevoerde beleidsregel.
Wat heeft mijn AI-gebruik te maken met waterverbruik?
Elk AI-model draait op servers in datacenters. Die servers produceren warmte die gekoeld moet worden. Afhankelijk van de gekozen koeltechniek kost dat drinkwater, industrieel water of extra elektriciteit. Jouw AI-gebruik heeft dus een directe, zij het kleine, bijdrage aan het totale verbruik van die infrastructuur.
Waarom zijn mensen boos over datacenters als AI toch nuttig is?
De boosheid over datacenters gaat zelden over AI als technologie. Hij gaat over de verdeling van kosten en lasten: drinkwater is een gemeenschappelijk goed, en de vraag wie dat mag gebruiken en hoeveel is een politieke kwestie. Die discussie staat los van de vraag of AI nuttig is, en beide vragen verdienen een serieus antwoord.
We beoordelen of je bedrijf voldoende basis, marktpotentieel en uitvoeringscapaciteit heeft om waarde uit een Agentability-traject te halen.
Plan de Fitcheck